TỪ A – Z : KIẾN THỨC TỔNG QUÁT BỆNH GIANG MAI
Bệnh giang mai là một trong những bệnh xã hội nguy hiểm nhưng lại dễ bị bỏ qua do triệu chứng ban đầu thường mờ nhạt, không gây đau. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, giang mai có thể để lại nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe sinh sản và toàn thân.
Mục lục:
Bệnh giang mai là gì?
Bệnh giang mai là bệnh lây truyền qua đường tình dục do vi khuẩn Treponema pallidum gây ra. Loại vi khuẩn này có khả năng xâm nhập nhanh vào cơ thể qua các vết trầy xước nhỏ trên da và niêm mạc, sau đó phát triển âm thầm trong thời gian dài.
Điểm nguy hiểm của giang mai là bệnh tiến triển theo từng giai đoạn, triệu chứng thay đổi phức tạp và có thể “biến mất” tạm thời, khiến nhiều người chủ quan cho rằng mình đã khỏi bệnh.
Bệnh giang mai do đâu?
Nguyên nhân duy nhất gây bệnh giang mai là do cơ thể bị nhiễm xoắn khuẩn Treponema pallidum. Đây là loại vi khuẩn rất mảnh, sống ký sinh và xâm nhập vào cơ thể người thông qua da hoặc niêm mạc bị tổn thương.
Cụ thể, vi khuẩn giang mai lây truyền qua các con đường sau:
Quan hệ tình dục không an toàn
Đây là con đường lây nhiễm giang mai phổ biến nhất.
Vi khuẩn giang mai có thể lây truyền khi:
- Quan hệ tình dục qua đường âm đạo
- Quan hệ tình dục qua đường hậu môn
- Quan hệ tình dục bằng miệng
Chỉ cần tiếp xúc trực tiếp với vùng da hoặc niêm mạc có chứa xoắn khuẩn, nguy cơ lây nhiễm đã xảy ra, kể cả khi không xuất tinh.
Tiếp xúc trực tiếp với vết loét giang mai
Các vết săng giang mai hoặc tổn thương ngoài da chứa rất nhiều xoắn khuẩn.
Việc lây nhiễm có thể xảy ra khi:
- Dùng tay chạm vào vết loét giang mai rồi tiếp xúc với vùng da trầy xước
- Hôn hoặc tiếp xúc gần với vùng miệng có tổn thương giang mai
Đây là lý do vì sao giang mai có thể lây ngay cả khi không quan hệ tình dục.
Lây truyền từ mẹ sang con
Phụ nữ mang thai mắc giang mai có thể truyền bệnh sang thai nhi thông qua nhau thai.
Hậu quả có thể gây:
- Giang mai bẩm sinh
- Thai lưu, sảy thai
- Trẻ sinh ra nhẹ cân, dị tật hoặc chậm phát triển
Vì vậy, xét nghiệm giang mai trong thai kỳ là bước sàng lọc bắt buộc.
Truyền máu hoặc dùng chung kim tiêm (rất hiếm)
Giang mai có thể lây qua đường máu, nhưng trường hợp này hiện nay rất hiếm do:
- Máu hiến tặng đều được sàng lọc kỹ
- Điều kiện y tế đảm bảo an toàn hơn trước
Tuy nhiên, việc dùng chung kim tiêm vẫn tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm.
Các giai đoạn của bệnh giang mai
Bệnh giang mai phát triển qua 4 giai đoạn chính, mỗi giai đoạn có biểu hiện khác nhau.
Giai đoạn 1: Giang mai sơ cấp
Sau khi nhiễm vi khuẩn từ 10–90 ngày, người bệnh xuất hiện săng giang mai tại vị trí vi khuẩn xâm nhập.
Đặc điểm của săng giang mai:
- Vết loét nông, tròn hoặc bầu dục
- Không đau, không ngứa
- Bờ nhẵn, nền cứng
- Có thể kèm theo sưng hạch bạch huyết
- Do không gây đau nên giai đoạn này rất dễ bị bỏ qua.
Giai đoạn 2: Giang mai thứ phát
Sau 4–10 tuần, bệnh chuyển sang giai đoạn thứ phát với các triệu chứng toàn thân rõ rệt hơn như:
- Phát ban màu hồng nhạt ở lòng bàn tay, bàn chân
- Sốt nhẹ, mệt mỏi
- Đau đầu, đau cơ
- Rụng tóc từng mảng
- Xuất hiện mảng niêm mạc ở miệng, cơ quan sinh dục
Các triệu chứng này có thể tự biến mất, nhưng vi khuẩn vẫn tồn tại trong cơ thể.
Giai đoạn tiềm ẩn
- Ở giai đoạn này, người bệnh không có biểu hiện rõ ràng, nhưng kết quả xét nghiệm vẫn dương tính với giang mai.
- Thời gian tiềm ẩn có thể kéo dài nhiều năm, khiến bệnh âm thầm tiến triển sang giai đoạn nặng hơn.
Giai đoạn 3: Giang mai giai đoạn cuối
Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất, thường xuất hiện sau nhiều năm không điều trị.
Biến chứng có thể gặp:
- Tổn thương tim mạch
- Tổn thương thần kinh (giang mai thần kinh)
- Mù lòa
- Liệt, sa sút trí tuệ
- Đe dọa tính mạng
Bệnh giang mai có nguy hiểm không?
Câu trả lời là: CÓ, và mức độ nguy hiểm tăng dần theo thời gian nếu không điều trị.
Ở giai đoạn đầu, bệnh giang mai thường không gây đau, không gây khó chịu rõ rệt, nên nhiều người chủ quan. Tuy nhiên, nếu để kéo dài, bệnh có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe.
Cụ thể, bệnh giang mai có thể gây:
- Vô sinh – hiếm muộn ở cả nam và nữ do tổn thương cơ quan sinh sản
- Ảnh hưởng nghiêm trọng đến thai nhi, làm tăng nguy cơ sảy thai, thai chết lưu hoặc trẻ mắc giang mai bẩm sinh
- Tổn thương các cơ quan quan trọng như não, tim, gan, hệ thần kinh
- Gia tăng nguy cơ nhiễm HIV, do các vết loét giang mai tạo điều kiện cho virus xâm nhập
- Đặc biệt, khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn muộn, việc điều trị sẽ khó khăn hơn, thời gian điều trị kéo dài và một số tổn thương có thể không hồi phục hoàn toàn.
Tuy nhiên, điều quan trọng là: Bệnh giang mai có thể điều trị khỏi hoàn toàn nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ của bác sĩ.
Vì vậy, khi có quan hệ tình dục không an toàn hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh không nên chần chừ mà cần đi xét nghiệm và điều trị càng sớm càng tốt.
Xét nghiệm bệnh giang mai khi nào cần thực hiện?
Bạn nên đi xét nghiệm giang mai càng sớm càng tốt nếu thuộc một trong những trường hợp dưới đây:
Có quan hệ tình dục không an toàn
Nếu bạn từng:
- Quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su
- Quan hệ với nhiều bạn tình
- Quan hệ với người không rõ tình trạng sức khỏe
Dù chưa có triệu chứng, bạn vẫn nên xét nghiệm giang mai để kiểm tra sớm.
Xuất hiện vết loét bất thường ở cơ quan sinh dục
Các vết loét nghi ngờ giang mai thường có đặc điểm:
- Không đau, không ngứa
- Nền cứng, bờ nhẵn
- Xuất hiện ở dương vật, âm đạo, hậu môn hoặc miệng
Đây là dấu hiệu điển hình của giang mai giai đoạn đầu, cần xét nghiệm ngay để tránh bỏ lỡ “thời điểm vàng” điều trị.
Có triệu chứng phát ban không rõ nguyên nhân
Bạn cần nghĩ đến xét nghiệm giang mai nếu:
- Phát ban ở lòng bàn tay, bàn chân
- Ban không ngứa, không bong vảy
- Kèm theo mệt mỏi, sốt nhẹ, rụng tóc bất thường
Đây có thể là dấu hiệu giang mai giai đoạn thứ phát.
Bạn tình được chẩn đoán mắc bệnh giang mai
Trong trường hợp bạn tình:
- Đang điều trị giang mai
- Hoặc vừa được thông báo dương tính
Bạn bắt buộc nên xét nghiệm, kể cả khi cơ thể hoàn toàn bình thường.
Phụ nữ đang mang thai
Phụ nữ mang thai cần:
- Xét nghiệm giang mai trong lần khám thai đầu tiên
- Tái kiểm tra theo chỉ định của bác sĩ
Việc xét nghiệm giúp ngăn ngừa lây truyền giang mai từ mẹ sang con, tránh nguy cơ sảy thai, thai lưu hoặc giang mai bẩm sinh.
Các phương pháp xét nghiệm bệnh giang mai hiện nay
Hiện nay, bác sĩ thường chỉ định các phương pháp sau:
- Xét nghiệm máu (RPR, TPHA): giúp phát hiện kháng thể giang mai trong cơ thể
- Soi dịch từ vết loét: áp dụng khi có săng giang mai ngoài da
- Xét nghiệm sàng lọc trong thai kỳ: đảm bảo an toàn cho mẹ và bé
Tùy từng trường hợp cụ thể, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp xét nghiệm phù hợp.
Cách điều trị bệnh giang mai hiện nay
Hiện nay, bệnh giang mai được điều trị chủ yếu bằng kháng sinh Penicillin. Đây là phương pháp điều trị hiệu quả, được Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo áp dụng.
Tùy vào giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ điều trị phù hợp.
Điều trị giang mai bằng thuốc kháng sinh
- Penicillin là thuốc điều trị giang mai hiệu quả nhất hiện nay
- Trường hợp dị ứng Penicillin, bác sĩ sẽ chỉ định loại kháng sinh thay thế phù hợp
- Thuốc có tác dụng tiêu diệt xoắn khuẩn giang mai, ngăn bệnh tiến triển và hạn chế biến chứng
Việc dùng thuốc bắt buộc phải có chỉ định của bác sĩ, không được tự ý sử dụng.
Thời gian và liều lượng điều trị
Giang mai ở giai đoạn sớm: thời gian điều trị ngắn, hiệu quả cao
Giang mai ở giai đoạn muộn: cần điều trị kéo dài hơn, theo dõi sát sao
Bác sĩ sẽ căn cứ vào:
- Giai đoạn bệnh
- Kết quả xét nghiệm
- Mức độ đáp ứng thuốc
…. để quyết định liều dùng và thời gian điều trị cụ thể cho từng người bệnh.
Theo dõi và tái khám sau điều trị
Sau khi điều trị, người bệnh cần:
- Tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ
- Làm xét nghiệm kiểm tra lại để đánh giá hiệu quả điều trị
- Theo dõi các dấu hiệu bất thường nếu có
Việc tái khám giúp đảm bảo xoắn khuẩn đã được kiểm soát hoàn toàn, hạn chế nguy cơ tái phát.
Những lưu ý quan trọng khi điều trị giang mai
- Không tự ý mua thuốc về điều trị tại nhà
- Cần điều trị đồng thời cho bạn tình để tránh lây nhiễm chéo
- Tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không bỏ dở giữa chừng
- Kiêng quan hệ tình dục cho đến khi bác sĩ xác nhận đã khỏi bệnh.
Cách phòng ngừa bệnh giang mai hiệu quả
Để phòng tránh bệnh giang mai, bạn nên:
- Quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su
- Chung thủy một bạn tình
- Khám sức khỏe định kỳ
- Không dùng chung kim tiêm, vật dụng cá nhân
- Phụ nữ mang thai cần sàng lọc giang mai sớm
Bệnh giang mai là bệnh xã hội nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Việc trang bị kiến thức đầy đủ về nguyên nhân, triệu chứng, các giai đoạn, cách xét nghiệm và điều trị giang mai sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
Nếu có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào, đừng ngần ngại đi khám chuyên khoa để được tư vấn và điều trị kịp thời.
